'Bewustheid' vir gesondheidswerker én pasiënt

Dr Simon Whitesman is aan die stuur van 'n twee-jaar lange kortkursus in 'bewustheid' aan die Universiteit Stellenbosch.

Danksy die baanbreekwerk van dr Simon Whitesman, 'n buitengewone dosent in die Afdeling Huisartskunde en Primêre Sorg, kan studente nou leer hoe om bewustheid/aandagtigheid (mindfulness) te beoefen, en ook hoe om bewustheidsgebaseerde intervensies te lei in 'n twee-jaar lange kort kursus wat by die Universiteit Stellenbosch aangebied word.

 

Whitesman, 'n algemene praktisyn en mediese psigoterapeut, saam met sielkundige Linda Kantor, het meer as 20 jaar gelede die eerste Bewustheidsgebaseerde Stresverlagingskursus in Kaapstad aangebied, en sedertdien het hulle die geweldige uitwerking van die program op mense gesien.

 

Whitesman, wat opgelet het dat mense dwarsoor die wêreld "hulle stem laat hoor het en bewustheid begin onderrig het binne 'n sekulêre konteks",  glo dat dit die regte tyd was daarvoor om ook in Suid-Afrika te gebeur. “Ek het die Universiteit Stellenbosch genader deur prof Bob Mash, die Hoof van die Afdeling Huisartskunde en Primêre Sorg, en ook gepraat met prof Marietjie de Villiers, die voormalige vise-dekaan: Opvoeding.

 

“Hulle was albei daarvoor te vinde om die opleidingskursus te huisves. Ons het gekyk na verskeie strukture, en besluit om die 60-krediet opleidingskursus oor 'n periode van twee jaar aan te bied.”

 

Die kursus bestaan uit twee 150-uur-lange modules per jaar. Die modules bestaan uit 'n intensiewe residensiële geestelike toevlug (retreat) element, opleiding by 'n sodanige sentrum, asook 'n kombinasie van afstandsonderrig en onderrig van aangesig tot aangesig met opsieners, leergenote en klein studiegroepe. Ons gebruik 'n verskillende maniere van leer, en ons kombineer beide praktiese en teoretiese leermetodes."

 

Die bewustheidskursus het in 2013 aan die universiteit begin en is oop vir die volle spektrum van mediese- en ander gesondheidspersoneel, asook studente in die teologie en opvoedkunde.

 

“Ons oorkoepelende doel is om mense 'n sterk basis te gee in hulle eie beoefening van bewustheid en begrip van die etiek en die wysheidsheidsbasis van bewustheid, en om dan te fokus op hoe ons dit aan ander kan aanbied deur middel van bewustheidsgebaseerde programme.

 

“Ons is nou in ons vierde twee-jaar siklus – en ons gaan van krag tot krag,” het Whitesman gesê. Hy glo sterk daaraan dat mense wat in alle dissiplines werk bewustheidstegnieke kan toepas in wat hulle werk ookal behels, en dat dit 'n groot positiewe uitwerking sal hê.

 

Volgens Whitesman, wat ook die voorsitter is van die Institute for Mindfulness in Suid-Afrika, behels die konsep van bewustheid "die vind van plesier in klein dingetjies. Dit klink in beginsel eenvoudig, maar in ons snel-bewegende, suksesgedrewe wêreld, verg dit fokus om dit te kan regkry…om net eenvoudig 'n oomblik opsy te sit en om diep asem te haal en om werklik in die oomblik teenwoordig te wees sonder oordeel of verwagting.

 

“Om bewustheid te ontwikkel is soos om fiksheid te ontwikkel,” het Whitesman gesê. “Ons moet onsself daaraan toewy om daardie spiere te ontwikkel.

 

“Een van die basiese beginsels van die onderrig en praktisering van bewustheid is om wat ons 'insluitende bewustheid' noem te ontwikkel, met ander woorde waar jou fokus 'binne jouself' is en nie 'buite jouself' nie. In plaas daarvan om in dwalende gedagtes verlore te raak, is dit nodig dat ons intens bewus moet raak van die sensasies, gevoelens en emosies – en die mees belangrike – die intuïsie wat ons in die huidige oomblik voel.”

 

Die voordele van die beoefening van bewustheid sluit skynbaar 'n verhoogde vermoë in om te kan onstpan, asook verhoogde energievlakke en 'n lus vir die lewe – en ook 'n verhoogde selfbeeld en 'n vermoë om stresvolle situasies te kan hanteer wat onlosmaaklik deel van die lewe is.

 

Minstens twintig jaar se navorsing het ook daarop gedui dat bewustheid mens kan help om pynvlakke te verlaag, en om die vermoë te verhoog om chroniese pyn beter te kan hanteer. Die beoefening hiervan blyk waardevol te wees in die besigheidswêreld, op die gebied van opvoeding, asook in ander sektore van die samelewing, sowel as met ouerskap, en selfs met die hantering van trauma.

 

Mash het onlangs die Mindfulness Conference 2019 bygewoon, wat in Maropeng, die Wieg van die Mensdom gehou is. Dit is deur Whitesman georganiseer, en is ondersteun deur die Universiteit Stellenbosch se Afdeling Huisartskunde en Primêre Sorg.

 

Die konferensie is ook toegespreek deur Jay Naidoo (die vorige Minister van Heropbou en Ontwikkeling) asook prof Pumla Gobodo-Madikizela (US professor in Historiese Trauma en Transformasie) en ander vooraanstaande internasionale akademici en navorsers.

 

“Baie van die huidige studente het die konferensie bygewoon, en daar was ook oud-studente van die kursus. Dit het geblyk dat mense bewustheidsgebaseerde intervensies toepas in die Oos-Kaap om vrouens te help om dagsorgsentrums te bestuur, om in Manenberg met bendelede te werk en om met jongmense in Khayelitsha te werk – om net 'n paar voorbeelde te noem. Dit was werklik 'n uitsonderlike gebeurtenis, waarin die US 'n sentrale rol gespeel het, en sterk sigbaar was," het Mash gesê.

 

Sue Segar